OTİZM TARAMA PERFORMANSI HAKKINDA

Otizm spektrum bozukluğu (OSB), erken çocukluk döneminde ortaya çıkan bu nörogelişimsel bir durumun erken tarama yapılması ve erken tanı alması, otizmde en kritik faktörlerden biridir.

18–48 ay aralığındaki çocuklarda otizm spektrum bozukluğunun erken fark edilmesi amacıyla yıllardır aile hekimleri tarafından yürütülen taramalar, aile hekimliği bilgi sistemleri (AHBS) üzerinden düzenli biçimde yapılmakta ve kayıt altına alınmaktaydı. Ancak Mayıs ayı itibariyle bu taramaların yalnızca HYP sistemi üzerinden girildiğinde performansa dahil edilmesi, maaş katsayısına bağlanması ve belirsizlikler sahada ciddi bir karmaşa ve mağduriyet oluşmuştur.

1. Durum: 20 ay 1 günlük bir çocuğa yapılan otizm taraması hangi bilimsel gerekçeyle geçersiz sayılmaktadır?

Otizm gibi erken tanının hayati önem taşıdığı bir alanda, aile hekimlerinden çocuğun klinik ihtiyacını değil performans takvimini esas almaları mı beklenmektedir? Şüphe duyulan bir çocuk için “Şimdi değil, birkaç ay sonra gel; o zaman sistem kabul ediyor” mu denilecektir?

2. Durum: Otizm performans değerlendirmesi aşı sistemindeki gibi son tarih esaslı bir sistem düşünülerek tasarlanmış, ancak SİNA aşı performansı gibi şeffaf ve yönetilebilir bir yapı kurulmamıştır. Hangi çocuğun taramasının hangi tarihte yapılması gerektiğini gösteren net listeler oluşturulmamıştır. SİNA sistemi doğum tarihine göre aşılama takvimini eksiksiz yönetebilirken, otizm taramalarında belirsizlik hakimdir.

3. Durum: SİNA sisteminde istenen hesaplamalar HYP sistemine entegre edilmemiştir. Bu ay performansa dahil olanlar listesine tıklandığında SİNA hesaplamalarının dışında çelişkili isimler verilmiştir. Kafa karışıklığı iyice artmıştır.

4. Durum: SİNA pozitif performans ekranı dışında bir sekme ile verilmiş kafa karışıklığı iyice artmıştır. Üstelik aile hekimlerine nasıl hesaplanacağı ile ilgili uzun bir yazı verilmiş doğum tarihi ve 20 ay en son ne zaman bitiyor hesaplamamızı istiyor. İş yükü arttırılan aile hekimine bir de karışık hesaplamalar yapılması istendi. Bilişim çağında bu hesaplamalar bu listeler hazır hale getirilemedi.

5. Durum: Sahada kafa karışıklığı, yansımayan veriler, yanlış hesaplamalar belirsizlikler ve üstüne maaş kesintisi yapılmıştır.  HYP parametrelerinin artması kriter katsayılarının düşürülmesiyle aile hekiminin emeği değersizleştirilmiştir. Bunlar kronik yönetilemeyen iş stresi, yoğun baskı ve ağır sorumlulukların yol açtığı fiziksel, zihinsel ve duygusal bir bitkinlik durumunu ortaya çıkmıştır.

 

Öneriler

1. Hak kayıplarının önüne geçmek için otizm performansı mayıs ve haziran ayları tam sayılmalıdır. Temmuz ayından itibaren geçerli sayılmalıdır.

Gerekçe: Hesaplama ile ilgili 2 ay önceden bilgi verilmediğinden, ilgili hesaplamalar HYP web sitesine entegre edilmediğinden mayıs ayında gerekli performans verileri yapılamadı. Aile hekimlerinin uğradığı hak kayıpları telefi edilmelidir.

 

2. AHBS üzerinden yapılan taramalar geçerli kabul edilmeli

Gerekçe: Aşı sistemindeki gibi AHBS’den yapılan veriler geçerli sayılarak mükerrer veri girişine son verilmeli iş yükü azaltılmalıdır.

 

3. 18-20 ay, 24-26 ay ve 36-38 ay dışında yapılan otizm taramaları geçerli sayılmalı. Bilimsel görüş alınarak yeni bir tarama takvimi oluşturulmalıdır.

Gerekçe: Hastalar çoğu kez çağrılmasına rağmen zamanında gelmemektedir. Örneğin 20 ay 1 günlük çocuk otizm taraması performansından sayılmadığında otizm taraması yapılmasına gerek yok diye anlaşılacaktır. 4 ay sonra yapılacak 24. ay taramasında fark edildiğinde 4 ay geç kalınmış olacaktır. Otizmde erken tanı önemli iken bu fırsat kaçırılmış olacaktır.

 

4. Otizm tarama takviminde son gün tarihli esaslı olacaksa SİNA aşı sistemindeki son tarih ve kişi listeleri şeffaf ve net olmalıdır.

Gerekçe: Aile hekimi hangi ayda hangi hastalar performansında kafa karışıklığı ortadan kaldırılmalıdır. İş yükü azaltılarak daha etkin ve verimli hale gelecektir. Aile hekimi maaş katsayı belirsizliği azalacaktır.

 

 

AHEF Yönetim Kurulu Adına Hazırlayan

Uzm. Dr. Mehmet SAMAKLI

 

---